ANA SAYFA HABERLER VİDEOLAR DERSLER OYUNLAR DOSYA RESİM GALERİSİ YARIŞMA Facebookta paylaşmak için tıklayınız
 
 » MENÜ
 Türkiye Coğrafyası
 Ülkeler Coğrafyası
 Matematik Coğrafya
 Siyasi Coğrafya
 Biyocoğrafya
 Beşeri Coğrafya
 Ekonomik Coğrafya
 Hidroğrafya
 Klimatoloji
 Coğrafya Soru Bankası
 Güncel Yazılar
 » SORU CEVAP BÖLÜMÜ
Bu bölümden coğrafya dersleriniz yada coğrafya ile ilgili sorularınız varsa bize iletebilirsiniz.
Editöre Soru Sorunuz
Cevaplanmış Sorulara Bakınız
 » BİR COĞRAFYA BİLGİSİ
Ünlü İspanyol şarkıcı Julio Iglesias 19 yaşındayken Real Madrid kulübünde kalecilik yapmıştır.
 » İÇERİK İSTATİSTİKLERİ
 Toplam Dosya Sayısı : 58
 Toplam Makale Sayısı : 87
 Toplam Ders Sayısı : 92
 Toplam Video Sayısı : 132
 Toplam Oyun Sayısı : 283
 Toplam Soru Sayısı : 11856
 Toplam Haber Sayısı : 62
 » SİTE İSTATİSTİKLERİ
Üyeler
Son Üye : medihaa
Bugün : 0
Dün : 0
Toplam Üye : 1021
Online Üyeler
 Online üye yok..
Site Sayacı


Ip Adresiniz
ip adresim
İletişim
E-Mail : bilgi@cografyalar.com
Çad ve Çad Tarihi
 » Çad ve Çad Tarihi

Çad Bayra?y


Çad (Fransyzca: Tchad; Arapça: تشاد‎)
Orta Afrika'da, denize kyyysy olmayan bir kara ülkesidir. Kuzeyinde Libya, baty­synda Nijer ve Nijerya, güneyinde Kamerun ve Orta Afrika Cumhuriyeti, do?usunda Su­dan yer alyr. Ülkenin büyük kysmy Sahra Çölü ile kaplydyr. Ülkedeki en etkileyici do?al görünümü Ni­jerya synyryndaki Çad Gölü'dür. Ülke adyny bir zamanlar Afrika'nyn ikinci büyük gölü iken ?imdi normal büyüklü?ünün %10'una kadar küçülmü? olan Çad Gölü'nden almakta olup belki de bu yüzden bazy yazarlarca "Afrika'nyn ölü kalbi" olarak da nitelendirilmi?tir. Sy? olan Çad Gölü ?ari Irma?y'yla beslenir. Sular yükseldi­?i zaman 25.900 km2 olan göl alany, çekildi­?inde 10.360 km² olur. Gölde balyk boldur. En yüksek tepesi Emi Koussi da?y olup, en büyük kenti ise ayny zamanda ba?kent olan N'Djamena'dyr. Ülkenin en büyük etnik toplulu?u Müslüman Toubou halky olmakla birlikte yakyn zamanda Yslam veya Hristiyanly?a geçmi? çok sayyda etnik toplulu?un yanysyra özellikel kyrsal alanda animizm ve çe?itli yerel inançlary sürdüren halklary da baryndyrmaktadyr.
Borkou-Ennedi-Tibesti bölgelerinde bulunan arkeolojik kalyntylardan MÖ 2000 yyllarynda bölgede insan yerle?imine ait kanytlar bulunmu?sa da bilim adamlary Çad'yn kuzeyinde mükemmel iklim ve çevre ko?ullary göz önüne alarak yerle?imi MÖ 7000 yylyna dek indirmektedir. Medeniyetlerin kesi?me noktasy olan Çad'da arkeolojik kalynty ve sözlü tarih derlemelerinden anla?yldy?y kadaryyla bilinen en eski uygarlyk Sao Dönemi olup ardyndan Kanem Ymparatorlu?u kurulmu?tur. MS 1.000'li yyllara dek Sahra ticaret yollaryny elinde tutan imparatorluk, Müslüman Araplar tarafyndan yykylmy?tyr.


Çad'a ili?kin bilgiler
Resmi ady: Çad Cumhuriyeti
Yönetim biçimi: Dany?ma meclisi olan tek partili cum­huriyet
Yüzölçümü: 1.284.000
km²
Ba?kent: N'Djamena
Do?al yapy: Dört yany karalarla çevrili olan ülke, güneydeki nemli ve tropik alanlardan, kuzeydeki kurak ve çorak çöle kadar uzanyr. Batydaki Çad Gölü'nün büyüklü?ü mevsime göre büyük ölçüde de?i?ir.
Ba?lyca ürünler: Dary, ?ekerkamy?y, manyok, et, pamuk.
Önemli kentler: N'Djamena, Mundu, Sarh.
Çad üç ana co?rafya bölgesine ayrylyr. En çok ya?y? alan güney bölgesi fundalyklar, yüksek otlar ve yaprak dökmeyen a?açlarla kaplydyr. Burasy ülkenin en zengin tarym bölgesidir. Kuzeye gidildikçe ya?y? azalyr ve otlaklar cylyzla?yr. Bu bölgede fil, zürafa, aslan ve çita gibi hayvanlarla zengin bir yabanyl ya?am vardyr. Çad'yn kuzey bölümü çok az ya?y? alyr; 3.415 metre yükseklikteki volkanik Tibesti Da?lary'nyn kuzey yamaçlary Sahra Çölü'ne kadar uzanyr.
Çad'da de?i?ik din ve dilleri olan ve çok çe?itlilik gösteren bir nüfus vardyr. Nüfusun ço?unlu?u daha verimli olan güneydedir. Çölde ise göçebe Araplar ya?amaktadyr.
Ülkenin ba?lyca ürünleri pamuk, pirinç, dary ve mysyrdyr. Sy?yr yeti?tiricili?i önemlidir. Bunun yany syra koyun ve keçi de beslenir. Çad çok yoksul bir ülkedir; kuraklyk, açlyk ve hastalyklar halky kyrar geçirir. Sanayi geli?me­mi?tir. Enerji kaynaklarynyn ve ileti?im araçla­rynyn yetersizli?i ülkenin önünde önemli bir engeldir. Ba?kent, ?ari Yrma?y üzerindeki N'Djamena'dyr.
Çad 1900'lerde Fransyz sömürgesi olana kadar Müslüman Araplar'yn egemenli?i altyn­daydy. 1910'da bugünkü Orta Afrika Cumhuriyeti, Gabon ve Kongo'yu kapsayan Fransyz Ekvator Afrikasy'nyn bir parçasy olan Çad 11 A?ustos 1960'ta ba?ymsyz bir cumhuriyet oldu. Ylk devlet ba?kany Çad Ylerici Partisi'nin ba?kany PPT'nin lideri François Tombalbaye olmu?tur. Tek parti rejiminden rahatsyz olan Müslümanlar iki yyl sonra ayaklanmy?lar ve ülkede iç sava? çykmy?tyr. Güneydeki ço?u Fransyzca konu?an Hyristi­yan halkyn kuzeydeki Müslümanlar üzerinde­ki egemenli?i 1960'larda ve 1970'lerde iç sava?a yol açmy?tyr. Fransa ve Libya'nyn da kary?ty­?y iç sava? ülkenin durumunu daha da kötüle?­tirmi?tir.
Diktatör Tombalbaye 1975 yylynda tahttan indirilip öldürülmü?tür. 1979'da isyancylar ba?kenti ele geçirince ülkede istikrar yeniden bozulmu?tur. Bu dönemde Fransyzlaryn ülkedeki varly?y da tehlikeye dü?mü?, ek olarak bir de Libya ordusu Çad'y i?gal giri?iminde bulunmu?, Libya - Çad sava?y ba?lamy?tyr. Fransyz destekli Hissène Habré'nin seçilmesi, Libya ordusunun ülkeden çykarylmasy sa?lanmy?sa da Habre'nin diktatörlü?ünde en az 40.000 ki?i katledilmi?tir. Habre'nin generali Ydris Debi'nin 1990 yylynda diktatörü devirmesiyle bugüne gelinmi?tir.
Çad'daki iç sava? 1980'lerin sonlaryna do?ru sona erdi. Hissen Habre önderli?indeki Ku­zey Silahly Kuvvetleri (FAN) 1982'de Geçici Ulusal Birlik Hükümeti'ni devirerek yönetimi ele geçirmi?ti. Ama silahly güçlerini koruyan çe?itli gruplar arasyndaki iktidar mücadelesi sürdü. 1983-84'teki ?iddetli çaty?malaryn ar­dyndan, Fransyzlar'ca desteklenen FAN ülke­de denetimi sa?lady. 1984'te Fransyz birlikleri ülkeden çekildi. Libya ise birliklerini çekmeyi reddetti ve ülkenin içlerine saldyrylar düzenle­di. Ama ABD ve Fransa tarafyndan destekle­nen hükümet kuvvetlerince durduruldu. 1987 ba?larynda ate?kes ilan edildi. 1989'da yeni bir ba?arysyz darbe giri?imi oldu. Yurtdy?yna ka­çan darbecilerden General Ydris Deby emrin­deki birliklerle Kasym 1990'da Abeche kentini ele geçirdi ve kendini devlet ba?kany ilan etti. Habre ve yanda?lary yurtdy?yna kaçty.
Deby çok partili bir demokrasi kurulaca?y sözünü vermekle birlikte, yasama meclisini da?ytty ve anayasayy askyya aldy. ?ubat 1991'de yürürlü?e giren Temel Yasa da demokrasiye geçi?i erteledi. Temel Yasa 30 ay yürürlükte kalacak ve bu arada hazyrlanacak anayasa halk­oyuna sunulacakty. Bazy muhalefet gruplary Deby'nin Yurtsever Selamet Hareketi'ne ka­tylmaya karar verdi. Eylül 1991'de Çad ve Libya arasynda bir güvenlik anla?masy imza­landy. Aralyk 1991'de ise bir ba?arysyz darbe giri?imi daha oldu.
2001, 2005 ve 2006 yyllarynda düzenlenen ba?kanlyk seçimlerini kazanan Debi ülkenin tekrar iç sava?a sürüklenmesine engel olamamy?tyr. Birle?mi? Milletler etnik ?iddetin gittikçe artty?y ülkede Darfur'da gerçekle?en soykyryma benzer olaylaryn ya?anabilece?ine dikkat çekmi?tir. Sudan destekli Birle?ik De?i?im Cephesi gerillary 1 ?ubat 2008 günü Massaguet bölgesinde Ydris Debi'ye ba?ly kuvvetlere üstünlük sa?layarak 2 ?ubat 2008 günü ba?kent N'Djamena'ya girmi?, ABD ve Fransa gibi Baty ülkeleri büyükelçiliklerinin tahliye hazyrlyklaryna ba?lamy?lardyr.
Etiketler:Cad-ve-Cad-Tarihi

BU YAZIYI PAYLAŞ