ANA SAYFA HABERLER VİDEOLAR DERSLER OYUNLAR DOSYA RESİM GALERİSİ YARIŞMA Facebookta paylaşmak için tıklayınız
 
 » MENÜ
 Türkiye Coğrafyası
 Ülkeler Coğrafyası
 Matematik Coğrafya
 Siyasi Coğrafya
 Biyocoğrafya
 Beşeri Coğrafya
 Ekonomik Coğrafya
 Hidroğrafya
 Klimatoloji
 Coğrafya Soru Bankası
 Güncel Yazılar
 » SORU CEVAP BÖLÜMÜ
Bu bölümden coğrafya dersleriniz yada coğrafya ile ilgili sorularınız varsa bize iletebilirsiniz.
Editöre Soru Sorunuz
Cevaplanmış Sorulara Bakınız
 » BİR COĞRAFYA BİLGİSİ
James Cook Antarktika hariç tüm kıtalara ilk ayak basan kişidir.
 » İÇERİK İSTATİSTİKLERİ
 Toplam Dosya Sayısı : 58
 Toplam Makale Sayısı : 87
 Toplam Ders Sayısı : 92
 Toplam Video Sayısı : 132
 Toplam Oyun Sayısı : 283
 Toplam Soru Sayısı : 11856
 Toplam Haber Sayısı : 62
 » SİTE İSTATİSTİKLERİ
Üyeler
Son Üye : nuralbil
Bugün : 0
Dün : 0
Toplam Üye : 1029
Online Üyeler
 Online üye yok..
Site Sayacı


Ip Adresiniz
ip adresim
İletişim
E-Mail : bilgi@cografyalar.com
Çekoslovakya ve Çekoslovakya Tarihi
 » Çekoslovakya ve Çekoslovakya Tarihi

Çekoslovakya

Çekoslovakya, Slovakya ve Çek Cumhuriyeti'nin ayrylmadan öncekli ismidir. Bu ülke Avusturya-Macaristan Ymparatorlu?u'nun I. Dünya Sava?y'nda yenilmesinden sonra bugünkü Çek ve Slovakya topraklarynda kurulmu?tur. Da?ylmadan önceki ba?kenti Prag'dyr. Ancak II. Dünya Sava?y'ndan önce Münih Antla?masy ile Nazi Almanyasy tarafyndan i?gal edilmi?tir. Sava? sonrasynda 1945-1990 arasy Do?u Blo?u'na katylmy?, daha sonra SSCB da?ylynca, 1 Ocak 1993'te Çekya ve Slovakya olarak ikiye ayrylmy?tyr.
Çekoslovakya'nyn tüm haklary Çek Cumhuriyeti'ne geçmi?tir.
Zorunlu evlilik (?), SSCB'nin da?ylmasyyla son bulmu?tur. Çekoslovakya'nyn ya?ady?y bölünme dünyada hiçbir sorun ya?anmadan ve tek bir kur?un atylmadan ortaya çykan tek hükümranlyk bölünmesidir. Bu modele Çekoslovakya tipi bölünme modeli denmektedir.
Çekoslovakya, Orta Avrupa'da, dört yany karayla çevrili bir ülkedir. Batyda Çek topraklary, do?uda Slovakya olmak üzere iki bölümden olu?ur. Kuzeybatysynda Alman De­mokratik Cumhuriyeti, batysynda Almanya Federal Cumhuriyeti, kuzeyinde Polonya, gü­neyinde Avusturya ve Macaristan, do?usunda SSCB vardyr. Avrupa'nyn küçük ülkelerinden biri olan Çekoslovakya'nyn, özellikle do?usu, yani Slovakya da?lyk bir bölgedir. Polonya ve Slovakya arasyndaki synyry çizen Karpatlar bu bölgededir {bak. Karpat DaöLARI). Macaris­tan'la synyrynyn bir bölümünü olu?turan Tuna, Çekoslovakya'dan Almanya'ya geçen Elbe Irma?y ve kyyysynda ba?kent Prag'yn bulundu?u, Elbe'nin kolu Vltava Irma?y önemli akarsulardyr .
De?i?ik iklimlere rastlanan Çekoslovakya' nin batysyndaki da?larda iklim, ylyman ve ya?murlu, düzlük bölgelerde ise oldukça ku­raktyr. Ky?yn da?lara çok fazla kar ya?ar. Elbe, kimi zaman da Tuna, bir süre için donar. Yazlar ise sycak, ço?unlukla gök gürültülü ve sa?anak ya?y?ly geçer.
Slovakya, syk ormanlaryn bulundu?u bir bölgedir ve bu ormanlarda yabanyl hayvanlar ya?ar. Bu hayvanlaryn büyük ço?unlu?u ulu­sal parklarda koruma altyndadyr. Boz ayylar, yabandomuzlary, yabankedileri, karacalar, elik, sansar ve mink gibi hayvanlarla, sülün, keklik, akbaba, puhu ve kaya kartallary bun­lardan bazylarydyr. Ayryca bazy ormanlar ve do?al görünümlerinin güzelli?i ile ünlü yerler de koruma altyndadyr.
Çekoslovakya'ya ili?kin bilgiler
Resmi ady: Çek ve Slovak Federal Cumhuriyeti.
Yönetim biçimi: Tek meclisli federal cumhuriyet.
Yüzölçümü: 127.896 km²
Nüfus: 15.591.000 (1987).
Ba?kent: Prag.
Do?al yapy: Ülke birbirinden farkly iki bölgeden olu?ur. Bohemya ve Moravya, syrada?larla çevrili, maden bakymyndan zengin ve birçok fabrikasy olan, tarymda son teknikleri kullanan ve nüfus yo?unlu?u fazla bir bölgedir. Karpatlar'yn güney yamaçlaryny kaplayan Slovakya'nin ise daha geri bir tarymy vardyr, nüfus yo?unlu?u azdyr.
Ba?lyca sanayi kollary: Kömür, çelik, petrol, maki­ne, otomotiv, askeri donanym, çimento, kereste, ayakkaby, cam, giyim, bira, besin.
Önemli kentler: Prag, Brno, Bratislava, Ostrava, Plzen (Pilsen), Kosice.
E?itim: Çocuklaryn 6-15 ya? arasynda okula gitmeleri zorunludur.


Halklar ve Kentler
Günümüzde Çekoslovakya'da ya?ayanlaryn ço?u, Çekler ve Slovaklar'dyr. Her iki halk da Slav'dyr. Bir zamanlar ülkede Macarlar, Al­manlar ve Ukraynalylar da ya?ardy. Ama ço?u sonradan ayryldy ve bugün geriye yalnyzca küçük azynlyklar kaldy. Bunlaryn içinde Çinge­neler kalabalyk bir topluluk olu?tururlar. En yaygyn olarak konu?ulan dil Çekçe'dir, Çekçe'ye benzeyen Slovakça ikinci önemli dildir. Her iki dil de Latin alfabesiyle yazylan Slav dilleridir. Katoliklerin nüfusun üçte ikisini olu?turdu?u sanylmaktadyr. Halkyn bir bölü­mü ise Protestan ve Ortodoks kiliselerine ba?lydyr. Kilise harcamalaryny hükümet kar?y­lar. 1949'da kilise mülkleri kamula?tyrylmy? ve din görevlileri devlet memuru sayylmy?tyr.
Çekler müzi?e dü?kün insanlardyr. Bütün büyük kentlerinde opera salonlary ve koro topluluklary bulunur. En bilinenleri Antonin Dvorak ve Satylmy? Ni?anly operasynyn bestecisi Bedrich Smetana olan birçok ünlü besteci yeti?tirmi?lerdir. Ülkede güçlü bir edebiyat gelene?i de vardyr. Dünyaca ünlü Aslan Asker ?vayk (1923) romanynyn yazary Jaroslav Hasek, oyun yazary Karel Capek, ?air Vitezslav Nezval, Milan Kundera ve ünlü romancy Franz Kafka bunlar arasyndan seçilmi? bazy adlardyr. Çekoslovak sanatçylaryn tiyatro ve sinema alanlarynda verdikleri yetkin ve ça?da? yapytlar da uluslararasy düzeyde ilgi görmektedir. 1984'te Nobel Edebiyat Ödülü'nü Çek ?air Jaroslav Seifert kazanmy?tyr.
Çekoslovakya'nyn ba?kenti Prag önemli bir üniversite kentidir. Öbür büyük kentler arasynda Moravya'nyn ba?kenti ve ülkenin yün ve dokuma sanayisinin merkezi olan Brno'yu; makine ticaretinin ve dünyaca ünlü Pilsener birasynyn yapyldy?y büyük bir sanayi merkezi olan Plzen ya da Pilsen'i; Tuna üzerinde bulunan ve Macaristan, Yu­goslavya, Romanya, Bulgaristan ve öbür uzak ülkelere saty? yapylan bir liman kenti olan Bratislava'yy sayabiliriz.
Çekoslovakya, ekonomik açydan daha çok SSCB ve öteki Do?u Avrupa'daki sosyalist ülkelerle ili?kidedir. Ülkenin tarym ve sanayi ürünleri bu ülkelere satylyr. Da?lyk do?u bölgelerinde yalnyzca bir iki çe?it ürün yeti?ti­rilebilir. Halk, bu yüksek bölgelerde koyun yeti?tiricili?i ile u?ra?yr. Verimli ovalaryn bu­lundu?u baty bölgesinde yeti?tirilen ürünler çok çe?itlidir ve burada sy?yr besicili?i önemli u?ra?lardandyr. Akarsu vadilerinde büyük çapta ?ekerpancary, mysyr, ?erbetçiotu ve ke­ten üretilir; elma ve armut bahçeleri bol meyve verir. Da?lyk alanlarda patates, çavdar ve yulaf tarymy yapylyr. Ülkenin özellikle Slovakya'daki geni? ormanlary kereste sanayi­sini besler.
Çekoslovakya, kömür, demir, kur?un, gü­mü?, bakyr ve uranyum gibi madenler yönün­den çok zengindir. Çekoslovakya'da demir-çelik sanayisi ve makine yapymy geli?kindir. ?eker, kâ?yt, ayakkaby, mobilya üretimi ile pamuklu ve keten dokumacyly?y da önemlidir. Ülke öteden beri nitelikli dokumalary; kadeh, kâse, kolye ve avize gibi renkli cam ürünleriy­le tanynmy?tyr.

Çekoslovakya'nyn Kurulu?u
1918'den önce Çekoslovakya'nyn adyna hiçbir haritada rastlanmyyordu. Bugünkü Çekoslo­vakya topraklarynda Bohemya (bak. Bo­hemya) ve Slovakya ülkeleri ile Moravya ve Alt-Karpatlar Rutenyasy denen iki bölge var­dy. Çe?itli yrklardan insanlaryn toplandy?y Av­rupa'nyn bu bölgesi, iki tarihsel olayyn ardyn­dan birle?tirildi ve tek bir ülke oldu. Bu olaylaryn ilki, Avusturya-Macaristan Ymparatorlu?u'nun çökü?ü, ikincisi ise I. Dünya Sava?y'dyr.
Bugünkü Çekoslovakya topraklarynyn Bo­hemya olarak bilinen bölümü 1526'da Habs-burg hanedanynyn yönetimi altyna girdi. Bun­dan bir süre sonra ise do?rudan Avusturya Ymparatorlu?u'na ba?landy.
Özellikle, Bohemya ve Moravya Çekleri yalnyzca Avusturyalylaryn ve Almanlar'yn bir uyru?u olarak de?il; ayry bir ulus olarak tanynmak istiyorlardy. Almanlar ortaça? bo­yunca, Bohemya'yy Almanya'dan ayyran da?­laryn eteklerine yerle?tiler. Burada madenci­lik ve ba?ka önemli bazy sanayiler kurarak çok zengin oldular. Habsburg döneminde Bo­hemya'da üst ve orta synyftan insanlaryn he­men tümü Alman'dy.
Bütün bu dy? etkiler Çekler'in ba?ymsyz olma kararlaryny peki?tirdi. 19. yüzyyl boyunca Çek sanayisi hyzla geli?ti ve ço?unlukla toprakla u?ra?an soyda?lary Slovaklar'dan da­ha ileri gittiler. Slovaklar, Ukraynaly ya da Rutenyalylar gibi, 1867'de Avusturya Ymparatorlu?u'na katylan Macaristan Krally?y'na ba?­lyydylar.
Daha Avusturya-Macaristan Ymparatorlu-?u'nun varly?y sürerken, Çekler ve Slovaklar için ba?ymsyz bir devlet kurulmasy gündeme gelmi?ti. 1918'de I. Dünya Sava?y sonunda yenilen Avusturya-Macaristan Ymparatorlu?u yykyldy. Böylece Çekler ve Slovaklar'yn kendi devletlerini kurmalary önündeki engel orta­dan kalkty. Çek siyasal önderlerinden Thomas G. Masaryk ve Edvard Benes I. Dünya Sava?y'nyn hemen ardyndan yurtdy?yna çykarak ABD, Yngiltere ve Fransa'dan yardym istedi­ler. 28 Ekim 1918'de Çekoslovakya'nyn kuru­lu? bildirgesi yayymlandy.
Halkynyn "babasy" ve "kurtarycysy" olarak bilinen Masaryk, Çekoslovakya'nyn ilk cum­hurba?kany oldu. Onun öncülü?ünde. Çekler ülkelerini Orta ve Do?u Avrupa'nyn en iyi yönetilen ülkelerinden biri durumuna getirdi­ler. Özellikle de e?itim konusuna çok önem verdiler ve iki Çek, bir Slovak üniversitesi kurdular. Yeni yönetimle birlikte jimnastik okullary ülkenin her yerine yayyldy. Bu okullar 100 yyl önce Bohemya'da kurulmu?lar ve
"sokol" olarak adlandyrylmy?lardy. Yaptyklary beden e?itimi gösterilerine bazen 20 binin üzerinde insan katylyrdy.
Masaryk, hastaly?ynyn görevini sürdürmesi­ne engel oldu?u 1935'e kadar cumhurba?kany olarak kaldy. Onun yerine, devletin kurulu? a?amasynda birlikte çaly?ty?y Edvard Benes geçti.

Ykinci Dünya Sava?y ve Sonrasy
1938 Eylül'ünde Fransyz ve Yngiliz ba?bakan­lary, Almanya'nyn Münih kentinde, Mussolini ve Adolf Hitler ile görü?tüler. Sava? tehdidini geçi?tirmek için de Almanlar'yn ya?ady?y Çek topraklarynyn Almanya'ya byrakylmasy konu­sunda anla?maya vardylar. Polonyalylaryn ve Macarlar'yn ço?unlukta oldu?u bölgeler, Po­lonya ve Macaristan'a verildi. Böylece yeni kurulmu? olan devlet parçalandy ve Benes bu durumu onaylamaktansa cumhurba?kanly?yny byrakarak, yurtdy?yna gitmeyi seçti. 1939 Mart' ynda Hitler, Bohemya ve Moravya'ya girdi. Macaristan, Rutenya'yy aldy ve Slovakya, ba?ymsyz bir cumhuriyet oldu?unu ilan etti. Sava? yyllary toplu kyyymlara kar?y direni?ler, toplama kamplarynda ya?anan acylar, gençle­rin çaly?ma kamplaryna gönderilmesi türün­den uygulamalarla geçti.
Sovyet ve Amerikan birlikleri 5 Mayys 1945'te Çekoslovakya'ya girerek Alman i?galine son verdiler. Çekoslovakya tekrar birle?ti. 1948 yylynda yönetim komünistlerin eline geçti. Bu tarihten sonra 41 yyl boyunca Çekoslovakya Do?u Bloku'nda yer aldy.
Çekoslavakya'daki 1953 ayaklanmalaryndan sonra, bu ülkenin tarihindeki en önemli olay, Dubçek liderli?indeki "milli komünizm", "insancyl komünizm" gibi liberal sayylabilecek hareketlerin ba?lamasy üzerine, Sovyetlerin 1968 A?ustosunda bu ülkeyi askerleriyle i?gal etmesidir. Bu olaydan sonra, Çekoslovakya komünizmin karanly?yna gömüldü.
Fakat 1975 Helsinki Nihai Senedi'ni de?erlendirmede ilk harekete geçen de Çekoslovakya oldu. 1 Ocak 1977 de 242 aydyn ve milliyetçi tarafyndan imzalanan ve "Charter 77" veya "77 Misaky" denen bir belge, hem Çek hükümetine verildi ve hem de Batyly hükümetlere gönderildi. Belgede, Çekoslovakya'da insan haklaryny gerçekle?tirilmesi isteniyordu. "Charter 77" hareketi böyle ba?lady. Liderleri arasynda Prof. Jiri Hayek, Dr. Vaclav Havel ve Prof. Jan Patocka ile Dubçek'in 1968'deki arkada?laryndan bazylary bulunuyordu.
Prag Hükümeti, bu insan haklary hareketine kar?y sert tepkiler gösterdi ve tedbirler aldy. Fakat hareket yürümesini yava?latmady. Çekoslovakya'yy ba?ymsyzly?a ve demokrasiye bu hareket götürdü.
Çekoslovakya 1980'lerin sonlarynda, demok­rasi ve reform talepleriyle alanlary dolduran kitlelerin gösterilerine sahne olmaya ba?lady. 17 Kasym 1989'da bir ö?renci gösterisine kar?y polisin ?iddete ba?vurmasy toplumun geni? ke­simlerini harekete geçirdi. Yki gün sonra Prag'da büyük bir gösteri düzenlendi. Yurt­ta?lar Forumu (Sivil Forum) adyyla bir muha­lefet koalisyonu olu?turuldu. Yurtta?lar Foru­mu yönetimin demokratikle?mesini, Komü­nist Parti (KP) önderlerinin istifa etmesini, basyn ve yayyn özgürlü?ünün tanynmasyny ve KP'nin öncü rolüne son verilmesini içeren bir talepler listesi hazyrlady.
Parti önce bu istekleri dikkate almady. Ama kitle gösterilerinin büyümesi ve yaygynla?masy kar?ysynda bazy KP önderleri istifa etmek zo­runda kaldy. Son 20 yylyn baskycy politikalary­nyn ba? sorumlusu Gustav Husak da istifa etti. 1968 Prag Bahary olarak anylan demokratik­le?me döneminde KP birinci sekreteri olan Alexander Dubçek Aralyk 1989'da oybirli?iy­le parlamento ba?kanly?yna seçildi. Ertesi gün de, muhalefetin önderi konumunda olan ya­zar Vaclav Havel geçici cumhurba?kany ilan edildi. Yeni hükümetin açyklady?y reform pa­ketinde KP'nin öncü rolüne son veriliyor, tu­tucu parti yöneticilerinden 30'dan fazla ki?i partiden çykartylyyor, çok partili sisteme geçi? için bir çerçeve hazyrlanyyor ve 1990'da ser­best seçimlere gidilmesi kararla?tyrdy yordu.
Bu dönü?üm gereksiniminin altynda yatan ba?lyca etken ekonomikti. KP ekonomik so­runlary etkili bir biçimde çözmeye hazyr de?il­di. Kitleler reform istiyordu. Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birli?i de (SSCB) Çekoslovak yönetimini reformlar yapylmasy için zorluyor­du. Bu ortamda Çekoslovak yönetiminin en yakyn müttefiki Do?u Almanya'daki ani de?i­?iklikler de düzeni altüst etti.
1990 yazynda Havel iki yyllyk bir dönem için yeniden cumhurba?kany seçildi. Haziranda yapylan seçimlerde Yurtta?lar Forumu ile Slovakya'daki benzer kurulu? olan ?iddete Kar?y Kamuoyu hareketi Federal Meclis'teki en bü­yük grup haline geldiler. Öte yandan, ulusal sorun da su yüzüne çykmaya ba?lady. Ba?ym­syzlyk yanlysy Slovak Milliyetçi Partisi yyl sonu­na do?ru Slovakya'nyn en çok tutulan partisi haline geldi. Havel'in ve Çek önderlerin çaba­lary sonucunda Slovaklar arasyndaki ayrylykçy e?ilim yaty?tyryldy. Aralykta ise merkezi hükü­metle iki cumhuriyetin yetkilerini düzenleyen yasa parlamentoda kabul edildi.
Ekonomik reformlaryn gerçekle?tirilmesin­de ise büyük güçlüklerle kar?yla?yldy. Serbest piyasa ekonomisine geçi? ve özelle?tirmeler konularynda hükümet içinde görü? ayrylyklary bulunuyordu. Öte yandan, hayat pahalyly?ynyn önlenmesi en büyük sorunu olu?turuyordu.
Siyasal alandaki kararsyzlyk da gittikçe artty. Kasym 1990'da yapylan yerel seçimlerde Yurt­ta?lar Forumu ile ?iddete Kar?y Kamuoyu ha­reketi oy yitirirken, Komünistler güçlendi. Slovak Milliyetçi Partisi ise ciddi bir ba?arysyz­ly?a u?rady. Çek ve Slovak halklarynyn ülkenin gelece?i konusundaki görü?leri önemli farkly­lyklar gösteriyordu. Slovaklar'yn ço?u tek dev­letin korunmasyny, ama Slovakya'ya daha faz­la yetki devrini istiyordu. Çekler arasynda ise Slovaklar'dan ayrylma iste?i güçleniyordu.
Çek ve Slovak ba?bakanlary A?ustos 1992 sonunda, Çekoslovakya federasyonunun 1 Ocak 1993'te ortadan kalkmasy ve iki devletin varlyklaryny ayry ayry sürdürmesi konusunda anla?tylar. Ama Çekoslovakya Parlamentosu ekim ba?ynda, bir Çek-Slovak Birli?i olu?tu­rulmasy önerisini getirdi. Ardyndan da, Çek ve Slovak cumhuriyetleri arasynda bir gümrük birli?i antla?masy imzalandy.
Etiketler:Cekoslovakya-ve-Cekoslovakya-Tarihi

BU YAZIYI PAYLAŞ